Futbolsofatzen

Kontu ilunak

Endika Martin Ramos du izena. Hamazazpi urte dauzka. Nik larunbatean ezagutu nuen. Eibarko Unbe futbol zelaian. Nik entrenatzen dudan Zestoa B eta Urki taldeen arteko partidan. Bigarren Erregionaleko partida. Kopa txapelketakoa. Bi taldeak final-laurdenetara sailkatzeko aukerekin. Partida garrantzitsua. Gurearen aurretik beste joko bat zegoen, eta berotzen hasteko zain geundela, mutil gazte bat etorri zitzaigun. Epailea zen. Gurea epaitu behar zuena. Partida bukatu ondoren, aktan irakurri nuen Endika Martin Ramos duela izena. Ia behin ere ez dut begiratzen nola izena duen epaileak, baina larunbatean bai. Aspaldian ikusi dudan epailerik onena iruditu zitzaidalako. Hamazazpi urte izan arren, sekulako heldutasunez zuzendu zuen partida. Epaileen munduan urrutira hel daitekeela uste dut. Edo, bestela esanda, urrutira heldu beharko lukeela. Zoritxarrez, ezin baitut esan iritsiko dela. Onenak ez baitira goraino heltzen.

Errugabea errudun

Haurrak bihurriak izaten dira. Baina badakite bihurrikeria ezkutatzen. Abilak dira errua besteren batena izan dela erakusten. Nahiz eta beraiek egin, besteren bat errudun. Ahulena, normalean. Eta benetako errudunak, urrutira ihesean. Haur batzuk herriko plazan futbolean ari badira, eta, nahita, batek baloia botatzen badio kafea hartzen ari direnetako bati, plaza hustu egiten da ia. Baloiaren kolpea hartu duena purrusta betean hasiko zaio lagunek plazaren erdian bakarrik utzi duten haurrari. Ez du berak bota, baina errugabea errudun. Erruduna, berriz, plazako zuhaitzen atzean ezkutatuta. Algara betean. Pozik. Balentria egin balu bezala. Hor konpon helduaren purrustada errurik gabe jasaten ari dena. Hor konpon negar malkotan badago. Hor konpon berea den baloia betiko kentzen baldin badio helduak. Hor konpon, errurik gabeko errudunaren gurasoek, gertatukoaren berri izan eta bi urtez futbolean jokatzen uzten ez badiote.

Irabaztearen galera

Entrenatzaileak badauka bete beharreko lege nagusia. Jokalari bakoitza bere postuan jartzea. Horretarako aukera baldin badu, jakina. Baina entrenatzaile batzuek ez dute lege hori betetzen. Demagun haietako baten taldeak, zenbait jokalari lekuz kanpo daudela, ez duela irabazi. Baina hurrengo partidan ere gauza bera egin du entrenatzaileak. Hala ere, irabazi egin du. Ez dago esan beharrik non kokatuko dituen lekuz kanpo dauden jokalariak hirugarren partida batean. Irabaztearen galera esaten diot nik horri. Akaso, hirugarren partida hori ere irabaziko du, baina laster hasiko da galtzen. Edo ez irabazten. Eta klubean, gaizki egindakoa zuzenduko dion inor ere ez badauka, askoz okerrago izango da. Entrenatzaileak bereari eutsiko diolako. Beste lege bat ere bete behar du entrenatzaileak. Aurretik ondo dabilena ez ukitzea. Ez aldatzea. Bere-berean uztea. Ni edo arrazoia. Aukera egin beharra dauka. Ni aukeratzen badu, tronpatzeko arriskua handitu egingo da. Arrazoia aukeratzen badu, txikitu. Zoritxarrez, entrenatzaileek gehiegietan jartzen dute ni hori aurretik.

Txarra ontzeko

Orain baino gaztexeagoak ginela, herriko areto futboleko txapelketan jokatzen genuen lagunok uda guztietan. Taldea osatzeko larri antzera ibiltzen ginenez, koadrilakoa ez zen jokalari bat edo beste ekarri ohi genuen. Nork jokatu erabakitzeko, demokrazia erabiltzen genuen. Zozketa. Gero, gutxi-asko, denok jokatzen genuen, aldaketak zintzo egiten genituelako. Ia-ia gaur egungo txandakatzeen antzera. Horregatik, atezainari laguntzen zion laukotea era guztietakoa izaten zen. Ona, justu-justua edo txarra. Aldaketen araberakoa izaten zen. Taldearen maila jokabide horrek baldintzatzen zuen, eta jokalari on pare bat elkarrekin batera aritzen zirenean, sekulako aldea egoten zen. Txarrak ontzen zituzten. Sekulako aldea baitzegoen onen eta txarren artean. Taldeko bi onenek elkarrekin jokatzen zutenean, oso joko polita egiten genuen. Baita partidak irabazi ere. Txapelketa haietako minutu onenak orduan jokatzen genituen, eta denok gozatzen genuen irabazten baldin bagenuen. Onek eta txarrek.

Udaberriko haizeak

Ikasle ginen garaietan, uda izaten zen oporretako garaia. Hiru hilabeteko opor eder-ederrak. Baina udaberria heltzerako hasten ginen hondartzarekin pentsatzen. Horregatik, egunak argitasun orduak luzatzen zituenean, lanerako gogoa gutxitu eta jolaserako grina handitzen zitzaigun. Zer esanik ez, ordurako ikasturtea ondo bideratuta izaten baldin bagenuen. Hau da, ikasgai guztiak gainditzeko aukera, aukera baino zerbait gehiago zela ikustean. Orduan, alferrik ziren maisuen eta andereñoen aholkuak eta esanak. Guk oporretan izaten genuen burua. Egiteko lanak izan arren, ez genituen neguan bezalako arretaz egiten. Egin bai, baina beste era batera. Ondorioz, emaitzak ere halakoxeak izaten ziren, arretaren araberakoak. Neguan ia beti onak ziren aldean, udaberritik aurrera nahikoa genuen nahikoa ateratzea. Gero, maisuak eta andereñoak gurasoekin hitz egiten zuten, ikasturtea hizpide, eta ia ikasle denon ikasturte amaierako jardunaz hauxe esaten zieten: «Bukaeran erlaxatu egin da».

Jeloskor

Nik ez dakit Athleticeko jokalariek Espainiako Kopako finala ikusi zuten. Baina Valentziak irabazi zuela jakin bazekiten. Orduan hasi zen igandeko garaipena itxura hartzen. Asteazken gauerdian. Valentziak kopa eskuetan hartu zuen une berean. Jeloskor jarri ziren jokalari zuri-gorriak, klubak hain kutuna duen kopa beste batzuek irabazi zutela ikustean. Horregatik igandeko grina eta kemena. Ez Intertoto eta ez Europa. Athleticen pizgarria mendekua izan zen. «Gu gara Espainiako Kopako erregeak» pentsatu zuten, eta Valentziak eragin zien saminaren bultzadaz, bazterrak txikitzera atera ziren Caparrosen jokalariak. Irabaztea ez zen nahikoa. Egurra eman behar zitzaien. Pentsatu, esan eta egin. Bost aldiz nozitu zuten kanpotarrek euskaldunen haserrea. Bost kolpe zehatz. Ongi prestatuak eta landuak. Inork ez dezan zalantzan jarri nor den oraindik ere Kopako erregea.

Saminduta

Deportivok Iruñean lortu zuen garaipena ez zen Deportivoren garaipena izan. Lotinaren garaipena izan zen. Lotinaren mendekua. Aurreko denboraldian, kolpe latza hartu zuen Meñakakoak Nafarroako Erresuman. Osasunaren eta Realaren arteko partida hartan kontu ilun asko egon omen zen. Batez ere, aurretik. Reala eta Osasuna berdinketa adosten saiatu omen ziren. Realak ezetz. Athletic ere tartean sartu omen zen, Osasunari Reala menderatzeko diru saria emanda. Omen, omen eta omen. Baina egun hartan minik handienetakoa hartu zuena Lotina izan zen. Barru-barruko mina. Istorio guztien erdian zegoen, Osasunako entrenatzailea zelako Realak irabazten uzten laga omen zien azken partida hartan. Lotina zen gipuzkoarren eta nafarren arteko balizko zorrak kitatzeko lotura. Azkenean, nahigabe bazen ere, barregarri samar gelditu zen. Saminduta. Igandean hartu zuen mendekua.

Ametsetan

Alaves ametsetan ibili da astebetean. Astearen erdian eta larunbat iluntzean. Aste barruko ametsak epaitegietan izan du sorburua. Pitermanek hamahiru milioi euro eman behar dizkio klubari. Ahalguztiduna tartean izanda, amets hutsa izan daitekeela pentsatzen dut. Amesgaizto bihur daiteke amets ederra. Ikusiko dugu. Bigarren ametsa Kanariar Uharteetan sortu zen. Partida galdu eta gero. Salmeronen hitzak entzun ondoren pentsatu nuen gizona ametsetan ari zela. «Atzealdean sendoagoak izan behar dugu, erasoan baloia gehiago erabili eta aurrealdean aukerak sartzen asmatu behar dugu». Ez du batere eskatzen andaluziarrak. Dena. Hori da hori ametsetan egitea. Amets perfektua da entrenatzailearena. Ederregia. Fantasia hutsa. Benetan uste al du eskatzen duen guztia beteko dela Liga bukatu artean? Ni ezezkoan nago. Atzealdeko lanari eskatzen diona bete ezean, ametsik ederrena ametsik gaiztoena bilaka daiteke.

Nahastuta

Eibarko jokalariak, bestela esanda. Joan zen asteburuko etxetik kanpoko garaipenak bazterrak aztoratu ditu. Aldagelatik kanpo. Ostiraleko prentsaurrekoan, Manix Mandiolari egin zioten galdera adierazgarria izan zen. Igotzeko aukerez galdetu ez zioten bada. Helburua mailari eustea dela erantzun zion entrenatzaileak. Baina igotzeko fantasiak jokalariengana ere heldu direlakoan nago. Nahigabe, baina heldu dira. Igandeko partidan ikusi zen. Partida berdintzeko sekulako lana egin eta gero, garaipenaren bila joan ziren itsu-itsuan. Taldea bitan hautsi zen, eta akabo. Bigarren gola jaso eta etxera. Castellon hamar jokalarirekin egonda, normala ere bada garaipenaren bila itsu-itsuan joatea. Baina jarrera horren oinarrian igotzeko aukerez Eibar aldean zabaldu den fantasia dagoelakoan nago. Nahasi egin dira edo dituzte jokalariak. Mailari eusteko helburua lortu behar da fantasietan pentsatzen hasi aurretik.

Harrotuta

Ez dakit hitz egokia den Lillok hartu duen jarrera zehazteko. Iritsi berritan esan zuen ez zela bere filosofia ezartzen hasiko eta aurrez ondo egindakoari eutsiko ziola. Jarrera umila. Baina kontrako bidea hartzen hasi dela uste dut. Horregatik jarri dut harrotuarena. Igandekoa ikaragarria izan zen. Taldea hankaz gora jarri zuen, eta hegaleko jokorik gabe utzi. Nasticek nahi zuena, alegia. Marti, Realeko jokalari onena, lekuz kanpo eduki zuen ia partida osoan, eta haren ekarpena eskasa izan zen. Lillo gauza errazak egitearen aldeko azaldu zen iritsi zenean, baina hasi da gauza zailak egiten. Hasi da marrazki bizidunetako futbola ezarri nahian. Fantasia hutsa. Betiko Lillo itzuli da. Eta betiko Lillok beste taldeetan lortu dituen emaitzak ikusita, datorren urtean ere Eibar-Reala Ipuruan eta Reala-Eibar Anoetan.

Gaurko BERRIAn atera da Manix Mandiolari egin diodan elkarrizketa. Lekuaren mugak tarteko, ez zait dena kabitu. Hemen jarriko dut elkarrizketa osoa. Hauxe da:

Zenbateko balioa dauka Kordobako garaipenak?

Denerako balio duela uste dut. Baina, ordena ematearren, helburura gerturatzeko balio izan digu lehendabizi, eta gero, denboraldi amaiera lasaia edukitzeko oso lagungarriak izango dira. Azkenik, kazetarien galderak pixka bat aldatzeko ere balioko du. Izan ere, azkenaldian, beti, hau izaten zen aurreneko galdera: “”hainbeste denbora etxetik kanpo irabazi gabe…”. Jaieroko kontua izan da. Jendeak apropos
egiten zuela uste dut.

Haserre sumatzen zaitut.

Estatistikak hor daude. Orain, zortzi taldek atera dituzte etxetik kanpo gu baino puntu gutxiago. Jendea ez da konturatzen Eibarrek etxetik kanpo irabazteko mirariak egin behar dituela ia-ia. Gauza asko gertatu behar dira horretarako. Kopan eta Ligan, hamazazpi aldiz jokatuko dugu kanpoan, eta zortzi aldiz galdu. Bederatzitan puntuatu egin dugu, eta zer nahi dute ba? Orain, behintzat, Kordoban irabazita, sei hilabeterako komodina badaukagu. Txarrena da uda sartuko dela tartean, eta denbora gehiago egongo garela etxetik kanpo irabazi gabe.

Eibar sekulako denboraldia ari da egiten. Espero al zenuen horrelakorik abuztuan?

Egia esateko, Bigarren maila ez nuen ezagutzen, eta beste taldeek nolako maila emango zuten ez nekien. Banekien guk onena emango genuela, mutil onak eta zintzoak dauzkagulako, baina besteen berririk ez nuen. Eibarren aurrekontua oso txikia da, eta ahal dugunarekin egin dugu taldea. Betiko kontua da. Aurreneko lana taldeko lana, talde izaera ematea izan zen, eta lortu genuen. Pentsatzen nuen atzean ibiliko ginela. Atletismoaren adibidea jartzen dut. Zuk 100 metro 10 segundoan egitea marka ona da, eta Euskal Herrian onenen artean zaude. Baina mundu mailan lehiatzen zarenean, marka horrekin, onenengandik urrutik egongo zara.

Non ikusten duzu taldea ekainean?

Salbatuko garela ia segurua da. Ahalik eta azkarren lortzen badugu, tentsioari eutsi beharko diogu, ez delako gauza bera seigarren bukatu edo hamazortzigarren amaitu. Hamar punturen barruan egongo da tarte hori. Nik uste dut zortzigarren postua 60 punturen inguruan ibiliko dela, eta guk puntu horien bila joan behar dugu. Ahalik eta postu onenean bukatu behar dugu.

Erraza al da helburua lortu ondoren tentsioari eustea?

Ez dakit. Behin ere ez naiz egon horrelako egoera batean. Datorren urtean esango dizut erraza den edo ez, aurten probatu eta gero.

Zergatik zabiltzate hain ondo?

Guk ez daukagulako beste taldeen presioa. Talde horietan, gauzak gaizki ateratzen hasten direnean, prentsa gainera egiten dizu salto, jokalariak etorkizunean pentsatzen hasten dira eta taldeak desegin egiten dira. Dirua duten taldeetan gertatzen dira horrelakoak. Guk, aldiz, gauzak okertzen zaizkigunean, konfiantza izaten jarraitzen dugu taldean, aldagela ez da hausten. Eibarren sekretua da gauza guztiak erlatibizatzea. Hau, azken batean, futbola da. Partida denak galduta ere, mundua ez da bukatuko, ezta denak irabazita ere. Lasaitasun horrek asko laguntzen du.

Emaitzak emaitza, klubak ez du burua galdu.

Ez, ez. Gu ez gara aldatzen. Laster, Ejidon jokatuko dugu, eta bidaia autobusez egingo dugu ziurrenik, 14 orduko bide luzea. Eibarren ez gara zoratzen partida bat irabazteagatik. Hona datorrenak badaki zer dagoen, eta onartu egiten du, eta gustura.

Klubaren barruan zaudetenak jabetzen al zarete Eibar klub normala dela?

Bai. Guk badakigu Eibar talderik normalena dela. Kanpokoek ere badakite, eta askok famatzen dute Eibarren jarduna, baina gero ez dute erabiltzen. Guk geurearen berri badakigu, eta Eibar ondo ibiltzen da, besteak beste, gainerakoek gauzak gaizki egiten dituztelako. Besteak aztoratu egiten dira, eta ona da Eibarrentzat. Jaitsi ginenean ere ez ginen aldatu. Igotzeko zortea izan genuen, majo sufrituta, hori bai. Baina ohituta gaude sufritzen, ondo ikasita daukagu, eta hori da gure bidea. Iazkoa aipatuta, gauza bat esango dizut: aurten iaz baino hobeto ari gara jokatzen, politago. Maila bat gorago ego arren, eta ia talde bera izan arren, hobeto ari gara. Ez diot azalpenik aurkitzen.

Klub normalak entrenatzailea ere halakoa behar al du?

Klubaren patrimoniorik handiena Javi Perez da, idazkari teknikoa. Aldatu dira zuzendaritzak, langileak, entrenatzaileak, jokalariak, baina berak jarraitzen du. Ia beti asmatu egin du entrenatzaileekin, duela bi denboraldi izan ezik. Norekin eta oso curriculum ona duen Terrazasekin. Sekulako emaitzak dauzka, baina gaizki atera zen. Taldearen izaerarekin bat datorren entrenatzaileak ekartzen ditu, eta datorrenak badaki nora eta zertara datorren.

Nolako entrenatzailea da Manix, normala edo berezia?

Adierazpenetan, tarteka esaldi bereziak botatzen ditut, baina nahita egiten dut. Betiko esaldiak erabilita, Eibarri inork ez diolako kasurik egiten.

Baina zure izaera ere halakoa ez al da?

Baietz esango nuke. Nahita botatzen ditut botatzen ditudanak, baina halakoxea ere banaiz.

Zer da zuretzat futboleko entrenatzailea?

Jakin egin behar da, baina pixka bat. Jendeari lanean utzi behar zaio. Niri gustatzen zait jokalari bakoitzari onena ateratzea, baita justu samar dagoenari ere. Garrantzia handia dauka taldea ondo eramateak. Talde txikietan ez badugu denok batera indarra egiten, gaizki. Metodologia badaukagu, eta oso garrantzitsuak dira bigarren entrenatzailea eta prestatzaile fisikoa, futbolaz ni baino askoz gehiago dakitelako. Ni naiz aurpegia ematen duena eta taldea ondo eramateaz arduratzen dena. Baina psikologiarik gabe. Normal eta natural. Dena erlatibizatzen. Inork ez dizu daukana baino gehiago emango, hau futbola da eta.

Zuen filosofiarekin bat egiten duten jokalariak ekartzea funtsezkoa da, hortaz.

Sekulako garrantzia ematen diogu horri. Ehunka jokalari eskaintzen dizkigute, eta asko aztertzen dugu bakoitzaren izaera. Berezia baldin bada, ez dugu ekartzen. Hemen, berezia izateko neu nago. Bat edo bi izaten dira bereziak, baina azukre ontzi handi batean gatz pixka bat botatzea bezalakoa da; nahasi eta igarri ere ez da egiten.

Identifikatzen al zara entrenatzaileren batekin?

Asko ezagutu ere ez ditut egiten, egia esateko. Hortaz, ez dut izenik esango. Ezagutzen ditudanak Mendilibar eta Valverde dira, elkarrekin ere jokatu genuelako. Oso pertsona normalak dira, eta hor daude haien emaitzak. Emaitzei begiratuta, Unai Emerirena izugarria da. Hasieran zorte ona zuela zioten, baina gero erakutsi du ez dela zorte kontua bakarrik.

Nor da entrenatzaile ona, talde onarekin emaitza onak lortzen dituena, edo talde ez hain onarekin emaitza onak ateratzen dituena?

Galdera zaila da hori. Jokalari txarrekin emaitza onak ezin dira lortu. Hori seguru! Lehen mailan, talde txarrenak ere maila ona dauka. Begira Almeriari edo Valladolidi. Talde onean entrenatzaile izatea ez da erraza, hainbeste izarrekin taldea ondo eramatea oso zaila delako. Alferrik eramango dituzu sagardotegira! Guk dena konpontzen dugu mahai baten bueltan, baina talde handietan zailagoa da. Rijkaard egokia da horretarako. Baina futbolari bikaina izan zen, denek errespetua diote futbolean eta halako oilategia eramateko horrelako bat behar da. Agian, metodologiaz eta gehiago jakingo du Racingeko Marcelinok. Baina talde txikietan ondo ibilitako entrenatzaile askok egin dute huts talde handietan; adibidez, Florok Real Madrilen eta Serra Ferrerrek Bartzelonan. Futbolaz dena jakingo dute baina…

Prentsaren aurrean ezohiko gauzak esaten dituzu, baina zelaiko lanean, asteko lanean nolakoa da Manix?

Aurten, Fran Garagartza da nire laguntzailea. Lanak banatu egiten ditugu, eta bat da polizia ona eta bestea, txarra. Garagartza da txarra, eta ni, ona. Berak ardura gehiago du metodologian, eta ni taldearen eta jokalarien sentsazioak antzemateaz arduratzen naiz.

Zuk esandako esaldiak dira hauek: “Astean zehar, entrenatzen, gozatu egiten dut”.

Bai, bai. Futbolean astearen barruan gozatzen da. Partida galdu arren, astelehenean gauzak beste era batera ikusten dira. Jokatu ez dutenak zain egoten dira, zerbait erakusteko gogoz. Astea aurrera doan heinean, asteazkenetan, neure taldea onena dela iruditzen zait. Maitemindu egiten naiz taldearekin, eta pentsatzen dut inork ezin digula guri irabazi. Aurkaririk ez dugu izaten astean zehar, eta beti txapeldun!

Beste bat: “Partidetan sufritu egiten dut”.

Bai, bai. Ezin dugu ezer egin, eta zarata ateratzen dugu, nahiz eta jakin inork ez digula entzungo. Ezta kasurik egin ere, gainera. Endemas, jokalari bat entrenatzailearen esanen zain badago zerbait egiteko, malo. Harekin ez dago zereginik. Jokalariak berak izan behar du gai erabaki zuzenak hartzeko. Idiari alferrik da akuiluka ematea indarrik ez badauka.

Hirugarrena: “Niri ez hitz egin triboteez eta. Futbolaz gutxi dakit nik”

Nik tamainan dakit. Nik egin dezaket sekulako marrazkia arbelean, baina zelaian erabakitzen da dena. Nire lagun batek, Pello Uraldek, hau esaten du: “Arbelean marrazki perfektuak egin daitezke, baina zelaian, baloi baten bila indar gutxirekin bazoaz, baloia zure areatik gertu egongo da, eta indartsu sartzen bazara, beste areara joango da”. Eta jarrera horien arabera, marrazkia aldatu egin daiteke. Guk, gainera, denok antzera jokatzen dugu. Horixe da goiko eta beheko mailako taldeen aldea: goiko taldeek, gutxi asko, berdin jokatzen dute partida osoan, ondo antolatuta; behekoek edo gazteen taldeek, berriz, oso ondo antolatuta ekiten diote, baina gero desegin egiten dira. Talde onenak dira azkenera arte berdin jokatzen dutenak.

Azkena: “Nire seme-alabak jaio zirenean ez nintzen emozionatu, eta nola emozionatuko naiz ba futbolean?”

Berandu heldu nintzen jaiotzara, eta emaztea haserretu egin zitzaidan. Lasai nengoen, banekien dena ondo aterako zela. Normaltzat hartzen nuen haurra jaiotzea. Ez naiz emozionatzen, eta orduan ere ez. Eta futbolarekin gutxiago. Momentuan sufritu eta bai, baina futbola besterik ez da. Erlatibizatu egin behar dira gauzak. Irabazi eta sekulako poza edukitzea zertarako? Gero, hurrengoan pentsatzen hasi behar da. Gustura egoteko irabazi behar hori ez dut ulertzen. Tristea da hori. Irabazi eta gero, galdetzen didate: “Nola sentitzen zara irabazi eta gero?” Bada, normal sentitzen naiz. Entrenatzaile onak plazagizona izan behar du. Presioa eramaten jakitea ezinbestekoa da. Nik ez dakit balioko nukeen halako presioa eramateko.

Eibarren abantaila daukazu, lehen esan duzun bezala, presio gutxi daukazue eta.

Hala da, baina herrian bertan entrenatzaile izatea nahikoa gogorra da. Ederra litzateke Eibarren bezalako presio gutxi edukitzea, baina kanpoko talde batean. Extremadura bezalako talde txiki bat egokia litzateke, adibidez.

Zer da mingarriena zuretzat kasu horretan?

Edozeinek edozer gauza esaten dizu zure lanaz, eta kontuan hartzen duzu. Horrelakoetan konturatzen naiz benetan bakoitza nolakoa den. Alde horretatik, gogorra da, baina bi urte egin ditut dagoeneko.

Alde onik ez al du herrian bertan entrenatzaile izateak?

Bai, bai. Ez dago erdi-biderik. Edo ondo edo gaizki. Egia da hurbilekoa ondo ikustea kosta egiten zaigula, baina denetik dago; batzuk poztuko dira niri gauzak ondo ateratzen ari zaizkidalako, eta beste batzuk, ez. Nik ez diet ezer egin, baina gizakiak horrelakoak gara. Pentsatzen jarrita, neuk ere jarrera hori hartuko nuke ziurrenik. Halakoak gara.

Eibarren sufritzen eta gozatzen, hortaz.

Bietatik, denetatik. Gozamena da ez daukazulako inora mugitu beharrik. Gainera, Eibarren zuzendaritza ez da gure lanean sartzen, eta hori, gaur egungo futbolean, luxua da. Eta sufritzen, etxean bertan aritzea presio handia delako. Udan, Inaxio Kortabarriarekin hizketan, galdetu zidan zer moduz nenbilen Eibarren. Presioarena aipatu nion, eta hauxe erantzun zidan: “Joan hadi, hortaz, Zestoara”. Baina Zestoan ere izango da zerbait, baita gazte mailetan ere; edo guraso xelebreren bat edo auskalo. Presiorik gabe inon ez.

Presio hori oztopo izango al da Manixek datorren denboraldian Eibarren jarraitzeko?

Ez dakit zer egingo dudan. Ziurrenik, jarraituko dut, baina lehendabizi mailari eutsi behar diogu. Orain kontratua berritu eta maila galtzen badugu, nik ez nuke indarrik izango jarraitzeko. Hortaz, hobe helburua lortu arte ezer ez esatea. Niretzako Bigarren maila nahikoa eta gehiegi da. Ni baino askoz gehiago dakiten entrenatzaileak daude beheko mailetan.

Beti etxean edo etxe inguruan izan zara entrenatzaile. Kanpora joango al zinateke?

Jokatu egin nuen urtebetez Burgosen, etxetik kanpo, eta gertu egon arren, 10.000 kilometrora egon nintzela iruditzen zitzaidan. Beste mundu bat zen hura. Ni hemengoa naiz, eta ez dakit kanpora joanda zer gertatuko litzaidakeen. Aldagelan euskaldunak edukitzea abantaila da niretzat, eta kanpotar gutxi horiek berehala sartzen dira hemengoen giroan. Baina kanpora joan, eta denak gatza badira azukrea izan beharrean, hasi zaitez haiek denak moldatzen. Ez da erraza izango. Gainera, inork ez dit deitu kanpora joateko.

Hain ondo ibilita, agian laster deituko dizu norbaitek.

Bai zera! Gu bezalakoak eta hobeak asko daude.

Bigarren Erregionalean entrenatu duzu, eta futbola asko aldatzen al da, adibidez, Bigarren Mailan?

Ez dago hainbesteko alderik. Beheko mailetan ere igotzeko helburua badaukazu, gaizki pasatzen duzu galdu ondoren. Bigarren mailan instalazioak eta dira onak, eta dena daukazu eskura. Ezberdintasunak badaude, baina ez hainbeste. Nik, adibidez, Bigarren Erregionaleko jokalariak tratatzen nituen bezala tratatzen ditut Bigarren mailako jokalariak. Elkarrekin joaten gara zerbait hartzera, bai haiekin eta bai hauekin.

Goiko maila batean egon arren, beheko mailetako ohiturei eusten diezu, orduan.

Komunikabideek aldatzen dute pertsona edo entrenatzaile baten itxura. Ez gara hainbeste aldatzen, baina hedabideetan beste era batekoak bagina bezala erakusten gaituzte. Mendilibar, esaterako, ez da batere aldatu. Orain ezagutu ditut Lehen mailako entrenatzaile batzuk, eta Bigarren B mailan ezagutu ditudan batzuk bai direla xelebreak. Normalenak Lehen mailakoak dira. Jende sanoa. Baina saldu egin behar denez, komeni den irudia azaltzen dute hedabideetan. Adibidez, herriko entrenatzaile sanoak eta jokalariekin garagardoak hartzera joaten denak ez du saltzen.

Nola moldatzen dira atzerritarrak zuen ohituretara?

Ondo, baina beste kultura bat daukate. Niko Medina txiletarrak, adibidez, Aita Santua banintz bezala hitz egin zidan aurreneko aldiz. Beste talde batetik etorritakoek ere sekulako errespetuz hitz egiten zidaten hasieran, eta ni harrituta. Horrela ohituta daude, baina entrenatzaile bakoitzak bere izateko era dauka. Nik Jabier Exposito izan nuen entrenatzaile, eta zorrotza, langilea eta metodikoa zen, baina ni erabat ezberdina naiz. Hori bai, oraindik ere joaten gara elkarrekin bazkaltzera, eta hark esandakoari zintzo jarraitzen diot.

Hitz gaixoak

Futbolarien eta entrenatzaileen prentsaurrekoak aspergarriak izaten dira. Beti gauza bera esaten dute. Salbuespen gutxi batzuk salbuespen. Kazetarion galderak batere originalak ez direlako edo erantzunak betiko esaldi lehorrak direlako, jasangaitzak egiten zaizkit hitz-aspertu horiek. Hitzak gaixotzen dituzte. Hitz gaixoak. Hain ederrak eta horrela alferrik galtzea ere… Errepikatutakoa errepikatu behar horretan, denboraldiko garai bakoitzak berezko gaia izaten du. Orain, amaiera aldera, kontuak egiteko garaia izaten da. Zenbat puntu behar diren honetarako edo hartarako, aurkariak zenbat aterako ote dituen eta abar. Joan zen astekoa oso adierazgarria izan zen. Ia gure talde guztietan aritu ziren kontuak egiten. Ikasleen antzera. Futbola matematika edo fisika bezain aspergarria izango balitz bezala. Gainera, zertarako balio du hurrengo asteetako partidei begira jartzea astekoa jokatu aurretik? Burua galtzeko ez bada…

Zenbakiek zoratuta

Osasunako Juanfran munduko matematikari onenaren pare aritu zen. Bi garaipen gehiago, sei puntu, hogeita hamazazpi gehi sei, berrogeita hiru. Nobel saria harentzako. Norbaitek galdetuko ziolako egingo zituen kontuak, baina aldagelan ere eginda izango zituzten ordurako. Han ikusten ditut Ziganda hizketan ari zaien bitartean, Juanfran eta beste hiruzpalau kalkulagailua eskuan dutela kontuak egiten. Hogeita hamazazpi gehi sei, berrogeita hiru. Eta Ziganda paretari hizketan, edozein ikastetxetako edozein ikasgelatan bezala. Irakaslea ikasleei hizketan, eta ikasleak arreta beste nonbait dutela. Juanfranekin kontuak egin zituenetako bat Rikardo izango zen. Hainbeste kontu eginda, zoratu egin zelakoan nago. Bartzelonako partidan, ez baitzekien non zebilen ere. Aztoratuta, nahasita, galduta ikusi nuen. Non eta area barruan, bere bizilekuan. Zenbakiek zoratuta egongo zen. Ia-ia aste osoko kontuak pikutara bota zituen jokaldi batean. Izan ere, futbolak ez du lekurik kalkulagailuetan.

Kalkulagailu zaharkitua

Athleticen ere aritu dira kontuak egiten. Baina kalkulagailu egokia hartzea ahaztu zaie. Europan sartzeko zenbat puntu behar diren jakiteko kalkulagailu modernoa behar baita. Eta ez infernura ez erortzeko puntuak kalkulatzen dituena. Bi urtez tramankulu horrekin ibili eta gero, ahaztu egin zaie berria erostea. Guri ere antzeko zerbait gertatzen zitzaigun ikastolatik institutura igarotzean. Batuketak eta kenketak egiteko kalkulagailua balekoa zen ikastolan, baina institutuan berria erosi beharra geneukan. Bai, huraxe, sinu eta kosinu eta tangente azaltzen ziren haietakoa. Alferrik zen zaharrarekin joatea institutura. Athleticekoen kontuak berrogeita hiru puntuan gelditu dira, kalkulagailu zaharrak ezin duelako gehiago egin. Europa ez da Espainia. Europa modernoa da, eta halako kalkulagailua behar da. Nik aholku txiki handi bat emango diet. Utz diezaiotela kontuak egiteari, bota ditzatela kalkulagailuak haizea hartzera eta pentsa dezatela hurrengo partidan soilik. Denboraldi hau ikastolako urteak bukatzeko azkenekoa da, eta gainditzea lortu dutenez, gozatzea besterik ez zaie gelditzen. Institutuko ikasturtea irailean hasiko dela esan du Makua presidenteak.

Filosofo matematikaria

Ikasle multzo guztietan daude azkarrak eta ez hain azkarrak. Lillo azkarrena da. Filosofian eta matematikan. Hitz egin eta zenbatu. Dena batera. Realeko jendea lehen taldea infernura jaitsi zen hurrengo egunetik ari da kontuak egiten, baina bederatzi partida falta direnean, denek hartu dute kalkulagailua eskuan. Lillok ere bai, jakina. Joan zen osteguneko hitz-aspertua handia izan zen. Hori da hori kontuak egitea. Norbere taldearenak eta besteenak. Hiru ezezaguneko ekuazio zaila askatzen hasi zen: x, y eta z. Reala, Sporting eta Malaga. Asturiarren eta andaluziarren partidako aldagai guztiak xehe-xehe azaldu zituen. Realari zer komeni zitzaion oinarri hartuta, y eta z askatu zituen di-da batean. Reala askatzea, hau da, x askatzea, larunbateko lana zen. Partidan egin beharrekoa. Berak eta jokalariek. Baina ez zuten askatu, eta osteguneko ekuazioa erdizka laga zuten. Zertarako balio zuten, hortaz, osteguneko kalkuluek? Ezertarako ez. Realak ezezagun bakarreko ekuazioak askatu behar ditu astero, eta bikoak eta hirukoak ahaztu. Bereak askatzen dituenean has dadila besteenak askatzen. Aurrena x-a askatu, eta gero y eta z. Bestela, denboraldi amaierako notetan, zero handi-handia aterako du matematikan.

Buru hausteko buruketak

Ezin nituen ikusi ere egin buruketak. Niri zer axola zitzaidan Bartzelonatik Irunera datorren trenak eta kontrako norabidean doanak noiz eta non egingo duten bat? Izerdi hotza botatzen nuen halakoetan. Antzeko zerbait bizi izan zuten igandean Alaveseko jokalariek. Salmeron entrenatzailea irakasle lanetan aritu zen joan zen astean. Berripaper honetan. Buruketa zaila asmatu zuen: Alavesek hogeita hamabi partidetatik zortzi irabazi baldin baditu, zenbat irabazi behar ditu azken hamar partidetan? Erantzuna berak bota zuen, baina jokalari-ikasleei ezkutatu egin zien. Bizpahiru egunean burua estutzen aritu arren, ez zuen inork asmatzen erantzun zuzena. Horrela heldu zen igandea, eta buruketa burutu gabe. Lehen zatian, jokalariek buruketa izan zuten gogoan, eta galduta ibili ziren. Bigarrenean ere antzeko. Eskerrak buruketekin ni adina haserretzen diren bi ikasleri. Igor eta Mena sutan jarri ziren hainbeste buruko minekin, eta buruketaren orria zortzi pusketetan hautsi, Salmeron entrenatzaile-maisuari muturrera bota eta lanari ekin zioten. Futbolean jokatzeari. Irabazi eta etxera. Buruketa gaizki jarrita zegoela leporatu zioten gero Salmeroni. Honela behar omen zuen: Alavesek hogeita hamabi partidetatik zortzi irabazi baditu, hogeita hamahirugarrena irabazi behar du. Hori irabazita, zenbatgarren jardunaldiko partida irabazi behar du orain?

Piper egin eta futbolera!

Eibarren ere jardun zuten kontuak egiten bere garaian. Berrogeita hamar puntu. Oker ez banago, baina, kontuak egiten hasi eta emaitza txarren boladatxoa heltzea bat izan zen. Harrezkero, partidaz partida. Behar den bezala. Orain, berrogeita sei dituzte; lau falta mailari eusteko helburua betetzeko. Baina jokalariak eta Manix ez daude kontuei begira. Partidaz partida gozatzen ari dira, edo gozatzen saiatu nahian. Gure futboleko Nikolas Txiki dira eibartarrak. Gainerakoak kontuak egiten zoratuta dabiltzan bitartean, ikasgelako lau hormen artean burua haustear dutela, Nikolas Txiki eta lagunek ospa egin dute ikasgelatik. Piper. Futbolean jokatzera joan dira. Gozatzera. Han dabiltza Alzeste, Geoffroy, Klotaire, Agnan, Eudes, Rufus eta beste. Futbolaz gozatzen. Momentuan momentukoa bizitzen. Geroko kontuak gaurkoa lotu gabe kontu hutsa direla jakitun. Carpe diem.

Mezuak eta moldeak

Entrenatzaileek astean bitan hitz egiten diote gizarteari hedabideen bitartez. Partida bezperetan eta ondorenetan. Bertsolariek ez bezala, aurretik badakite zertaz aritu behar duten. Betiko galderak, alegia. Erantzunak ere betikoak, gehienetan. Baina erantzuna arrazoitzeko moduak aldatu egiten dira. Entrenatzaile guztiek ez dute berdin hitz egiten. Izaera kontua. Modua ez ezik, erantzuna bera ere ezberdina izan daiteke batek ala besteak erantzun. Zenbat buru, hainbat aburu. Hartu gure bost talde nagusietako entrenatzaileak, eta agerikoa da ezberdintasuna. Moduan eta mezuan. Manix koplaka aritzen da. Lillok habanera du gustuko. Caparros ere habanera zalea da, baina bizi-bizi mintzatzen da, koplaka bezala. Ziganda koplaka aritzen da, motzean kabitzen dena ez luzatzea hobe dela iritzita. Salmeron ere molde horretakoa da: luzea motzean hobe.

Eibarko Txirrita

Manixek argi eta garbi esaten du zer pentsatzen duen. Ostiralean, Euskadi Irratian, Joxe Mari Apaolazak egin zion elkarrizketa arretaz entzun nuen. Hemendik aurrera, Eibarren ibilbidea nolakoa izango zen azaldu behar izan zuen Manixek. Hona erantzuna: «Pastela bukatzea falta zaigu, eta gure esku dago lan hori. Azukrea botatzen badiogu, gozoa izango da, baina gatza botatzen badiogu, alferrik galduko dugu». Osa zezakeen erantzuna betiko esaldi batekin, baina pastela, azukrea eta gatza aipatu zituen. Bikaina. Hori esan eta handik minutu gutxira, Herri Irratian hitz egin zuen, Iñaki Mujika galdera-jartzaile zuela. Eibarko klubaren historia biltzen duen bideoa aurkeztu behar zutela eta, emozionatuko ote zen galdetu zion. Erantzuna hauxe: «Nire seme-alabak jaio zirenean ere ez nintzen emozionatu, eta futbolagatik nola emozionatuko naiz ba». Motz eta zuzen, beti bezala, Eibarko Txirrita. Koplaka, eta beti kontuan hartzeko zerbait esaten.

Tolosako Bilintx

Realeko entrenatzaile berriari, Lillori, loreari udan ihintza bezala gustatzen zaio hitz egitea. Dotore eta ponpoxo. Maitemin infinituaren erreinuan bizi balitz bezala. Bi hitzetan esan daitekeena hamabitan esatea gustatzea zaio. Bakoitzaren moldea bakoitzaren molde. Ostiraleko prentsaurrekoan esan zioten argentinarrek bezala hitz egiten duela. Erantzuna hauxe: «Errealitateak zure aurreiritziak ukatzen baditu, errealitatea baztertzen dugu. Esan nola begiratzen didazun, eta esango dizut nola pentsatzen dudan». Laburtu egin dut, askoz diskurtso luzeagoa erabili baitzuen galdera soilari erantzuteko. Igandean ere filosofo jardun zuen. «Lehen zatian ez dugu baloia ondo mugitu, baina gero, bai. Arimari esker izan da, baina arimak burua ere badauka». Arima eta burua. Filosofia bete-betean. Eta horrela erantzun bakoitzean. Galdera bakoitzari habanerarekin erantzuten dio Lillok, emaitzei erreparatuta futbolean ibilbide tristea egiten ari den entrenatzaileak. Bilintxen bizitzaren paradigma da Lilloren futboleko bidea. Desditxaz betea.

Utrerako Iparragirre

Caparrosek ere luze hitz egiten du, habaneraren moldean. Baina puntu bakoitzean bizitasuna jartzen dio esaldiari, kopletan balebil bezala. Iparragirrerekin ez dut alderatu ezaugarri horregatik, askotan herriari zuzentzen dizkiolako mezuak baizik. Askotan edo ia beti. Idealizatuta dauka herria andaluziarrak. To adibidea: «Tamudok botatako penaltia zaleek gelditu dute». San Mamesko zalea da bedeinkatua. Beti herriari mintzo Utrerako Iparragirre. Ez du arrazoi faltarik, baina andaluziarra izanik, esanak neurriz kanpo jartzen dituelakoan nago. Eta ez naiz ari Athleticeko zaleen laguntza zalantzan jartzen, apartak baitira. Orain, emaitzak oso onak dira, baina haizeak kontrako aldetik jotzen zuenean, eta bere gaitasuna kolokan egon zen garaietan, askotan goraipatzen zituen zaleak entrenatzaileak. Jarrera zuhurra, alajaina. Trikimailu guztien jabe da andaluziarra. Baita zorte onaren jabe ere, igandean berriro ere aitortu zuenez. Baina, zortearena gehiegi zabal ez dadin, berehala esan zuen jokalariak sekulako lana egiten ari direla udatik, zortearekin soilik ez baita infernuko sua behin betiko urruntzen. Horretaz guztiaz jardun zuen igandean. Luze baina motz. Habanera koplaren moldean.

Larraintzarko Xenpelar

Ia Osasunarenak egin zuela pentsatuko zuen larunbat gauean Zigandak. Berriro ere infernuaren ahoan. Ez da hitz askokoa, eta gai sakonak ere labur esaten ditu, denek entzuteko moduan. Larunbateko deskalabruaren ondoren, Xenpelarrek herriaren egoera bezain zehatz deskribatu zuen Zigandak Osasunako guztien kezka. Hitz bat guztiaren oinarri: zortea. Zorte falta. Zortea falta. Zehatza bezain motza, nire ustez. Nik neuk ez dudalako zortean sinesten. Gauzak kasualitatez gertatzen ez direlakoan nago ni. Zorte txarra ote da ba denboraldi osoan Pandiani eta Portillo eskas aritzea? Sorginkeria izan ote zen, ba, Huelvakoen golean atzelariek egin behar ez zutena egitea? «Taldeak arima utzi du zelaian, baina asmatzea falta izan zaigu», bota zuen partida ondorenean. Labur eta zehatz. Asmatzeko zorte onaren zain egoteko erabakia hartzen badu, akabo. Zortearen itzalpean epel-epel egon daiteke, ez hotz eta ez bero, baina lo hartzeko leku egokia da oso. Esnatutakoan komeriak.

Almeriako Artzai Txikia

Neurri txikien zalea da Salmeron hizketan. Andaluziarra izan arren, motzean aritzea gustatzen zaio, Artzai Txikiari bezala. Koplaka esaten ditu gauzak. Alavesera heldu artean, ez zen oso ezaguna, Txirritaren lagun handia izan zen bertsolariaren moduan. Larunbatean, motzean esan zituen esan beharrekoak: «Bi jokaldi txarrek zehaztu dute emaitza». Zertarako gehiago luzatu? Egiari zor, taldea dagoen bezala egonda, hobe isilik egotea eta lana beltz egitea. Horren aldekoa dela uste dut. Aurrera begira, ederki daki zer egin behar duen taldeak. Zuzen eta motz esan zuen: «Partidaz partida joan behar dugu». Ez du arrazoi faltarik. Logika hutsa da, baina asko nahasi egiten dira luzerako kontuak egiten, gertukoa lotu gabe eduki arren. Baina Salmeron Artzai Txikia bezain azkarra eta bizia da. Hori bai, jokalariei dagokie, batez ere, partida bakoitzean puntuak pilatzea. Bestela, alferrik hitz egingo du entrenatzaileak argi eta zuzen.

Futbola festetan

Gure herriko jaiak dira. Santelmoak. Ezer ez eta festa. Halaxe dio gure herriko esaera batek. Kalean igaro dut etxean baino denbora gehiago. Eta gauza asko ikusi ditut. Garagardo eta garagardo artean, esaterako, futbola ikusi dut festetan. Futbolariak ikusi ditut festetako hainbat egoeratan. Kontatuko dizuet, kontatuko dizuet, garagardoaren aparrak burua nahasi ez didala azaltzeko. Tom Waitsek abesten duen bezala, edanda ibili dena pianoa izan dela erakusteko. Ni ez.

Prozesioan

Atzo goizean izan zen. Goizegi niretzat. Ohitura zaharrak ez direnez berritzeko, gurean ere prozesioa izaten da. San Telmo kalera. Herritar mordoak agurtzen du. Baina, atzo, kanpotar batzuek ere agurtu zuten. Denak traje dotorea soinean. Bidaiaren batetik etorri berritan. Berehala ezagutu nuen gizonezko txiki bat. Caparros. Jakina, eta beste guztiak Athleticeko jokalariak. Bezperan, Huelvan jokatu zuten, eta bana berdindu. Harritu egin nintzen haiek gure herrian ikustean. Bazkaldu ondoren argitu zitzaizkidan zalantza guztiak. Partidaren laburpena ikustean eta protagonistei entzutean. Caparrosek aipatu zuen Ama Birjina azaldu zitzaiela. San Telmo agurtuta eman zizkioten eskerrak beren ustez hainbeste lagundu zien hari.

Txosnetan

Gurean ere jartzen dituzte. Erreka bazterrean. Gorputzaren logika eta katea betetzeko, egoki. Edan eta uretan hustu. Edan eta hustu. Jende asko ibiltzen da bertan. Batez ere gazteak. Kontzertuak ere izan dira. Musika taldeenak ia denak. Ia denak diot, atzo goizaldean jo eta su oihuka ari zirenak ez zirelako musikariak. Hogei bat laguneko gazte koadrila. Txandalak jantzita. Denek plastikozko edalontziak eskuan. Bibaka. Urrutitik entzun nien hasieran, eta osasuna goraipatzen ari zirela iruditu zitzaidan. Egoki. Edan eta hustea osasungarria delako. Baina haien ondora joandakoan ezagutu nituen Krutxaga, Puñal, Ziganda eta enparauak. Osasunakoak gurera etorri ziren Getafetik bueltan. Normala. Lau hilabete eta gero, etxetik kanpo irabaztea ospatu beharra zeukaten.

Zaldiko-maldikoetan

Etortzen dira gurera ere. Txikienen gozagarri eta gurasoen etsigarri. Tabernen kalera joateko handik igaro behar izaten dut. Igande eguerdian ezohiko irudia zegoen. Bueltaka ibiltzen den tramankulu batean, ez zebilen umerik. Gurasoekin kanpoan zeuden. Begira. Arraroa. Kazetaria izanda, ezin gelditu zer gertatzen zen ikusi gabe. Tramankulua bazebilen. Bueltaka. Baina umerik ez zen zaldiaren gainean. Ez eta lasterketetako autoaren barruan ere. Lapiko itxurako ontzitzarrean ere umerik ez. Baina jendea zebilen. Nor ote? Zaldizkoa albotik pasatzean, Aganzo zela konturatu nintzen. Eta autokoa, Toni Moral. Eta lapikoaren barrukoa, Garro. Alaveseko jokalariak ziren. Buelta eta buelta. Mugimenduan, baina beti hasierako lekura itzultzen zirela. Aurreratu ezinda. Larunbateko berdinketaren metafora adierazgarria.

Txaranga

Ezin falta festetan. Maratoiko korrikalariek baino erresistentzia handiagoa daukate. Jo goizean. Jo arratsaldean. Jo gauean. Egun osoa jotzen. Gurera igande iluntzean azaldu zen txaranga berezia zen. Mozorrotuta zihoazen. Soldaduz. Antzinako soldaduz. Kanoia ere bazuten. Kalean gora eta kalean behera. Tabernatik atera nintzen zer arraio zen ikustera. Musikariak ezagutu nituen. Alaña, Del Olmo, Codina, Goiria… eta kanoiaren gainean eserita, Manix handia. Salamancara joan ziren hura konkistatzera, baina kale. Kanoiak ez zien tirorik bota. Etxera berriz. Baina festak, festak dira, eta galdu arren, umore ona ez zuten galdu eibartarrek. Bereziak dira, badakizue. Manixek isildu gabe oihukatzen zuen: «Datorren zapatuan irabaziko juau!». Eta balizko garaipena aurretik ospatzera etorri ziren gurera.

Berantiarrak

Eguna argitu eta oraindik kalean ibiltzen direnak. Atzo goizean ere baziren makina bat. Kalean gora, kalean behera. Zezenik gabe, baina legatzarekin. Tabernen kalean sartuta nengoela, haietako bat ezagutu nuen. Gizon altua. Biboteduna. Berantiarretan berantiarrenetakoa. Baina ez, ez zen hura. Kanpotarra zen. Nahastu egin nintzen. Baina hura ere ezaguna nuen. Hizketan zetorren. Bakarrizketan. Jendeari zerbait azaldu nahian. Eizmendi zen, Realeko entrenatzailea. Indarkeria aipatzen zuen askotan, eta Espainiako erakunderen bat ere bai: «Indarkeria zer den eta nork eta nola sortzen duen hausnartu behar dugu». Anoetako epaileaz ari ote zen? Auskalo. Ez nion kasurik egin. Bideari jarraitu nion, eta txosna gunera heltzean, jendea ibaira begira ari zen. Ikusmiran. Uretan mutil gazte batzuk zeuden. Realeko jokalariak ziren. Hustera bazterrera gerturatu, igo, ez igo, oreka ezin mantendu, eta uretara erori ziren. Arropa eta guzti. Ez zeuden umore ederrean. Goitik behera erori, blai egin, eta berriz gora igo behar, gainera.